Każdego roku na świecie z powodu chorób związanych z używaniem tytoniu umiera około 8 milionów osób. W Polsce liczba ta sięga aż 70 tysięcy osób rocznie. Choć skutki palenia najczęściej kojarzone są z chorobami płuc i układu krążenia, warto pamiętać, że wyroby nikotynowe mają również bardzo negatywny wpływ na zdrowie jamy ustnej.
Gabinet stomatologiczny staje się dziś ważnym miejscem profilaktyki i edukacji zdrowotnej. Zarówno lekarz dentysta, jak i higienistka stomatologiczna mogą odegrać istotną rolę w motywowaniu pacjentów do zerwania z nałogiem oraz wspieraniu ich w procesie rzucania palenia.
Światowy Dzień Bez Tytoniu
Od 1988 roku 31 maja obchodzony jest Światowy Dzień Bez Tytoniu, którego celem jest zwiększenie świadomości dotyczącej zagrożeń wynikających z używania tytoniu oraz wyrobów nikotynowych.
Dym papierosowy zawiera ponad 7000 substancji chemicznych, z czego co najmniej 69 ma działanie rakotwórcze. Wśród nich znajdują się między innymi nikotyna, substancje smoliste, tlenek węgla, arsen, kadm, polon czy cyjanowodór. Substancje te oddziałują bezpośrednio na błonę śluzową jamy ustnej, która jaki pierwsza ma kontakt z dymem tytoniowym.
Jak palenie wpływa na zdrowie jamy ustnej?
Palenie tytoniu przyczynia się do rozwoju wielu schorzeń w obrębie jamy ustnej. U osób palących znaczeni częściej obserwuje się:
– przewlekłe stany zapalne dziąseł i przyzębia,
– suchość jamy ustnej,
– nadżerki i owrzodzenia błony śluzowej,
– zwiększone odkładanie kamienia nazębnego,
– Przebarwienia zębów,
– Nieprzyjemny zapach z ust,
– Osłabione gojenie po zabiegach stomatologicznych.
Tytoń jest również jednym z głównych czynników ryzyka rozwoju raka jamy ustnej. Szacuje się, że osoby używające wyrobów tytoniowych mają nawet od 5 do 10 razy wyższe ryzyko zachorowania na nowotwory obszaru głowy i szyi, w szczególności, jeśli paleniu towarzyszy spożywanie alkoholu.
Niebezpieczne e-papierosy i produkty bezdymne
Coraz większym problemem stają się także e-papierosy oraz produkty bezdymne, takie jak woreczki nikotynowe czy nielegalny w większości krajów europejskich snus. Choć często reklamowane są jako „bezpieczna alternatywa”, również zawierają substancje toksyczne i uzależniające.
E-papierosy mogą prowadzić do podrażnień błony śluzowej jamy ustnej, uszkodzeń płuc, zaburzeń koncentracji oraz zwiększać ryzyko rozwoju nowotworów. Produkty bezdymne dostarczają natomiast bardzo wysokie dawki nikotyny i zawierają rakotwórcze nitrozoaminy oraz toksyczne związki chemiczne. Ich stosowanie może prowadzić do nowotworów jamy ustnej, gardła i warg.
Minimalna Interwencje Antynikotynowe
W związku z rosnącą liczbą osób używających wyrobów nikotynowych ogromnego znaczenia nabiera prowadzenie Minimalnej Interwencji Antynikotynowej (MIA) w gabinecie stomatologicznym.
MIA to krótkie, ustrukturyzowane działanie terapeutyczne, którego celem jest:
- identyfikacja pacjentów używających wyrobów nikotynowych i tytoniowych,
- motywowanie ich do podjęcia próby rzucenia nałogu,
- udzielenie podstawowego wsparcia,
- skierowanie pacjenta do specjalisty, jeśli zachodzi taka potrzeba.
Minimalna Interwencja Antynikotynowa może być prowadzona zarówno przez lekarza, dentystę, jak i higienistkę stomatologiczną podczas rutynowej wizyty i opiera się na zasadzie 5P.
Zasada 5P
PYTAJ
Podczas każdej wizycie należy zapytać o używanie papierosów, e-papierosów, podgrzewaczy tytoniu lub woreczków nikotynowych oraz odnotować tę informację w dokumentacji medycznej.
PORADŹ
Personel medyczny powinien w jasny i zrozumiały sposób poinformować pacjenta o negatywnym wpływie nikotyny na zdrowie jamy ustnej oraz zachęcić do rzucenia nałogu.
PLANUJ
Warto ocenić gotowość pacjenta do zmiany oraz wspólnie ustalić możliwy termin zaprzestania używania nikotyny (rekomendowane – najlepiej w ciągu najbliższych 2 tygodni).
POMÓŻ
Pacjent powinien otrzymać informacje o dostępnych formach wsparcia, takich jak poradnie antynikotynowe, telefoniczne linie wsparcia, farmakoterapia czy materiały edukacyjne.
PAMIĘTAJ
Podczas kolejnych wizyt należy wracać do tematu, monitorować postępy pacjenta i wzmacnia jego motywację.
Rola stomatologa i higienistki stomatologicznej
Rola personelu stomatologicznego w walce z uzależnieniem od nikotyny jest szczególnie ważna, ponieważ stomatolog często jako pierwszy zauważa zmiany chorobowe w jamie ustnej związane z używaniem tytoniu.
Regularne wizyty kontrolne stwarzają możliwość systematycznej edukacji zdrowotnej oraz budowania motywacji pacjenta do zmiany nawyków. Nawet krótka rozmowa przeprowadzona w gabinecie może zwiększyć szansę na podjęcie próby rzucenia palenia.
Gdzie pacjent może szukać pomocy
Pacjenci, którzy chcą zerwać z nałogiem, mogą korzystać z różnych form wsparcia, takich jak:
– poradnie antynikotynowe działające w ramach NFZ,
– Telefoniczna Poradnia Pomocy Palącym,
– nikotynowa terapia zastępcza,
– leczenie farmakologiczne,
– programy edukacyjne,
– aplikacje mobilne wspierające proces rzucania palenia.
Każda rozmowa ma znaczenie
Minimalna Interwencja Antynikotynowa stanowi prostą, ale bardzo ważną formę profilaktyki pierwotnej. Jej prowadzenie w gabinecie stomatologicznym może przyczynić się nie tylko do poprawy stanu jamy ustnej pacjentów, ale również do zmniejszania ryzyka wielu groźnych chorób ogólnoustrojowych i nowotworów.
Każda rozmowa z pacjentem na temat szkodliwości nikotyny może być pierwszym krokiem do poprawy jego zdrowia i jakości życia.
Źródła:
https://jakrzucicpalenie.pl/dla-pracownikow-medycznych/
https://www.monz.pl/pdf-189601-111852?filename=Interwencja.pdf
https://bip.aotm.gov.pl/assets/files/ppz/2023/RPT/23.05.02_RAPORT_48aa_Tyton.pdf
„Profilaktyka nowotworów jamy ustnej”
zdjęcie: Dni Otwarte w prywatnym centrum stomatologicznym Sidental prowadzone przez hig.dypl. Marzenę Cesarz
