We wrześniu tradycyjnie obchodzony jest Europejski Tydzień Profilaktyki Nowotworów Głowy i Szyi (19–25 września) – czas, w którym szczególną uwagę zwracamy na profilaktykę, wczesne rozpoznawanie i leczenie nowotworów zlokalizowanych w obrębie głowy i szyi, w tym nowotworów jamy ustnej. W ramach akcji w wielu placówkach medycznych organizowane są bezpłatne badania oraz konsultacje laryngologiczne i stomatologiczne.
My w tym czasie zapraszamy na Dni Profilaktyki Nowotworów Jamy Ustnej, podczas których będzie można bezpłatnie skontrolować stan zdrowia jamy ustnej aż w pięciu miastach (informacje o tym gdzie i kiedy można się zbadać znajdują się na końcu artykułu).
Nowotwory jamy ustnej – liczby, których nie można ignorować
Nowotwory głowy i szyi to grupa chorób obejmująca m.in. raka jamy ustnej, wargi, języka, gardła i krtani, a także nowotwory nosa, zatok, ślinianek i ucha. Wśród nich szczególne miejsce zajmują nowotwory jamy ustnej – choroby, w przypadku których wczesne wykrycie może mieć ogromne znaczenie dla skuteczności leczenia i jakości życia pacjenta.
Dane Krajowego Rejestru Nowotworów za 2023 rok pokazują skalę problemu. W przedstawionym zestawieniu odnotowano 2710 nowych zachorowań, w tym 1889 u mężczyzn i 821 u kobiet. W tym samym roku z powodu tych nowotworów zmarły 1942 osoby – 1429 mężczyzn i 513 kobiet.
Mężczyźni stanowili więc około 70% nowych przypadków oraz 76% zgonów. Nie oznacza to jednak, że nowotwory jamy ustnej są wyłącznie problemem mężczyzn. Ponad 800 kobiet zachorowało w 2023 roku, a ponad 500 zmarło.
Szczególnie ważne są nowotwory języka i dna jamy ustnej
Najwięcej zachorowań w przedstawionych danych dotyczyło innych i nieokreślonych części języka (C02) – to aż 644 przypadki. Odnotowano również 459 zgonów. Duże obciążenie chorobą pokazują także dane dotyczące dna jamy ustnej (C04) – na 459 nowych zachorowań było 419 zgonów. Wysoką liczbę zgonów w stosunku do zachorowań odnotowano również dla części ustnej gardła (C10) – 277 zachorowań i 269 zgonów.
Trzeba jednak podkreślić, że liczby zgonów z danego roku nie oznaczają, że osoby, które zachorowały w 2023 roku, zmarły w tym samym roku. Zgony mogą dotyczyć pacjentów, u których chorobę rozpoznano w latach wcześniejszych. Dane te pokazują jednak skalę obciążenia nowotworami jamy ustnej i znaczenie działań prowadzących do ich wcześniejszego wykrywania.
Profilaktyka zaczyna się od codziennej czujności
Do najważniejszych czynników zwiększających ryzyko zachorowania na nowotwory głowy i szyi należą palenie tytoniu oraz stosowanie wyrobów nikotynowych, w tym e-papierosów i nadużywanie alkoholu oraz zakażenie wirusem HPV. Znaczenie mają również m.in. przewlekłe drażnienie błony śluzowej (niedopasowane protezy, ostre krawędzie zębów, aparaty ortodontyczne), zła higiena jamy ustnej i nieprawidłowy stan uzębienia, obniżona odporność związana z chorobami ogólnoustrojowymi lub leczeniem farmakologicznym oraz czynniki genetyczne – występowanie choroby nowotworowej w rodzinie.
Jednocześnie warto pamiętać, że nowotwór jamy ustnej może wystąpić również u osoby, która nie znajduje się w grupie oczywistego ryzyka. Dlatego tak ważna jest regularna kontrola i znajomość objawów, których nie należy ignorować.
Jakie objawy powinny nas zaniepokoić?
Warto zwracać uwagę na zmiany w jamie ustnej, które nie znikają lub stopniowo się nasilają. Szczególnej uwagi wymagają:
- białe lub czerwone plamy oraz każda nieustępująca zmiana zabarwienia błony śluzowej,
- nadżerki i owrzodzenia, zwłaszcza jeśli nie goją się w ciągu 2 tygodni,
- wyczuwalne zgrubienia lub guzki w obrębie tkanek miękkich,
- zmiany na języku, wardze, dziąśle lub dnie jamy ustnej,
- deformacja szczęki lub żuchwy oraz asymetria twarzy,
- pojedyncze, niewyjaśnione rozchwianie lub samoistna utrata zęba,
- krwawienia z jamy ustnej lub nosa oraz krwista plwocina,
- drętwienie, mrowienie lub utrata czucia w obrębie twarzy,
- trudności w żuciu, połykaniu lub mowie,
- nagle pojawiające się seplenienie,
- niedopasowanie dotychczasowej protezy zębowej,
- przewlekły, nieprzyjemny zapach z ust,
- powiększenie węzłów chłonnych szyi.
Nie każda z tych zmian oznacza chorobę nowotworową, ale każda utrzymująca się zmiana wymaga jednak odpowiedniej oceny.
Dwa tygodnie, które mogą mieć znaczenie
Jedna z najważniejszych zasad w profilaktyce nowotworów jamy ustnej brzmi: jeśli zmiana nie znika w ciągu dwóch tygodni, należy skonsultować się ze specjalistą. Wczesne rozpoznanie daje większą szansę na skuteczne leczenie, a także może oznaczać mniej rozległe leczenie i lepszą ochronę funkcji tak ważnych jak mówienie, jedzenie, połykanie czy wygląd twarzy.
Czas na profilaktykę
Europejski Tydzień Profilaktyki Nowotworów Głowy i Szyi to ważne przypomnienie, że o zdrowie jamy ustnej powinniśmy dbać przez cały rok. Regularne wizyty u dentysty, ograniczenie czynników ryzyka, obserwowanie zmian w jamie ustnej i szybka konsultacja niepokojących objawów to proste działania, które mogą mieć ogromne znaczenie.
Nie czekaj, aż zmiana zacznie boleć. Nie ignoruj objawów, które utrzymują się dłużej niż dwa tygodnie. Zbadaj jamę ustną – być może ten prosty krok będzie miał znaczenie dla Twojego zdrowia i życia.
Źródła: Krajowy Rejestr Nowotworów
Zwrotnik Raka Nowotwory głowy, szyi i ucha – objawy, diagnostyka i leczenie raka
W tekście wykorzystano klasyfikację nowotworów podanych za http://www.onkologia-online.pl/icd10/index/889,nowotwory?page=2http://www.onkologia-online.pl/icd10/index/889,nowotwory?page=2.
Dni Profilaktyki Nowotworów Jamy Ustnej
Klinika Stomatologiczna PERIOMEDICA – Warszawa
21 września 2026 r.
ul. Jana Olbrachta 23 lok U1
Rejestracja: 601 216 567 , +48 22 12 11 363
Smile Institute – Łowicz
21 września 2026 r.
ul. Długa 27/3
Rejestracja: +48 46 464 40 50
Wydarzenie pod Patronatem Honorowym Burmistrza Miasta Łowicz.
Prywatne Centrum Stomatologiczne SIDENTAL – Czechowice-Dziedzice
21 września
ul. Ogrodowa 9a
Rejestracja: +48 32 215 22 37
Wydarzenie objęte Patronatem Honorowym Burmistrza Czechowic-Dziedzic.
Dentyści Michał Sokołowski – Dąbrowa Górnicza
25 września
ul. Królowej Jadwigi 56
Rejestracja: 500 470 851
Prywatne Centrum Stomatologii SIDENT – Żywiec
24 września
ul. Dworcowa 22
Rejestracja: 33 432 28 88
Wydarzenie objęte Patronatem Honorowym Burmistrza Miasta Żywiec.
